Jeroen & Dick

Goed recht om zoekende gemeente te zijn

HET ‘HET’: WIE ZIJN WE, WAT GELOVEN WE, WAT BINDT ONS EN WAAR STAAN WE VOOR?

Bijdrage aan de zoektocht naar ons religieus fundament

In het Beleidsplan 2021-2025 is aangegeven dat we een zoekende gemeente zijn. Dat laat zien dat het einde nog open is. We weten ook waar we het zoeken moeten, namelijk in de relatie met God. We weten ook waar het geleefd moet worden, namelijk in de wereld. Over de relatie tussen God, mens en wereld raken we nooit uitgedacht. 

Dit staat er in ons Beleidsplan:

Gemeente van Jezus Christus, dat zijn we.

We houden ons bezig met zingeving vanuit Christelijke spiritualiteit, in oeroude vormen (kerkdiensten) en meer eigentijdse vormen, vanuit een eeuwenoude traditie, maar in verbinding met de toekomst.

We zijn onderdeel van de PKN – met als motto: Vindplaats van Geloof, Hoop en Liefde – en dragen de titel ‘protestants’.

‘Jezus is een weg, de Bijbelverhalen zijn een bron van wijsheid, zij hebben vooral betekenis voor nu, voor hoe we in deze tijd goed met elkaar kunnen leven’.

We noemen onszelf ‘pluriform’ (meervormig), we vinden onszelf gastvrij voor alle vormen van belijden.

We zijn qua geloofsbeleving niet behoudend, we zijn niet evangelisch, we zijn niet zo van de dogma’s, maar noemen onszelf ook niet vrijzinnig.

We geven geen, en zijn ook niet op zoek naar, pasklare antwoorden; we zijn eerder zoekend dan vindend, eerder contemplatief dan uitbundig.

We houden ervan zelf te mogen nadenken en conclusies te mogen trekken; we houden er niet van dat anderen ons voorschrijven wat en hoe we moeten geloven en ons moeten gedragen.

Op vragen als ‘Wat betekent geloof voor je, wat gebeurt er na dit leven, waarom ga je naar de kerk?’ geven we dan ook uiteenlopende antwoorden. Wij - de gemeente in haar huidige samenstelling - blijken dat ook niet zo erg te vinden, eerder integendeel.

Dat vind ik persoonlijk eerlijk gezegd een helder verhaal en desgewenst goed Bijbels gefundeerd volgens het principe: ‘Zoek liever eerst het koninkrijk van God en zijn gerechtigheid.’ (Mat. 6:33) De weg van het geloof is eerder een weg van zoeken dan van vinden.

Het is niet eenduidig. Voor sommigen kan een eenduidig evangelicaal of behoudend dogmatisch geluid aantrekkelijk klinken. (Beide richtingen hebben dezelfde dogmatische inhoud, alleen de vorm waarin het gebracht wordt, is anders). Daarmee zouden we de zoektocht opgeven.

Persoonlijke historische schets

Zaterdag 20 september was ik weer in het dorp waar ik geboren ben, in 1960, in een gewoon Hervormd gezin. Ik ben er als kind gedoopt. Ik ben naar een christelijke basisschool geweest en naar de zondagsschool. Daar heb ik de Bijbelverhalen geleerd en tot op vandaag heb ik daar profijt van. Catechisatie heb ik er niet gevolgd, behalve belijdeniscatechisatie en op mijn 18e (bijna 19e) heb ik belijdenis gedaan.

Er werd elke zondag naar de kerk gegaan; één persoon bleef thuis om de koffie klaar te zetten en de soep voor te bereiden voor tussen de middag. We aten soep met broodjes; zondag was een makkelijke dag voor moeder. ’s Middags op bezoek bij oma. Elke zondag een vast patroon.

Over de inhoud van de kerkdiensten werd niet zoveel gesproken. De preek had geboeid of niet. Persoonlijk verveelde ik me vaak. En nog steeds denk ik dat als iemand zich niet verveelt tijdens mijn overwegingen, dat ik al heel wat heb bereikt. De predikant was tot mijn 16e jaar een confessioneel predikant; er werd dus gepreekt naar wat er in de belijdenisgeschriften staat. Wij zijn zondige mensen en Jezus is gestorven voor onze zonden. Linksom of rechtsom kwam het daar telkens op neer. Wat niet in de belijdenisgeschriften stond, was een vrij: we kenden vrouwelijke ambtsdragers en maakten vanaf de uitgave gebruik van het Liedboek voor de Kerken.

Tussen mijn 16e en 21e jaar stond er een midden-orthodoxe predikant met vrijzinnige trekken. Daarmee is mijn zoektocht begonnen. Bijbelteksten bleken iets anders te kunnen betekenen dan dat er stond. De geschiedenis had zich anders voorgedaan, dan zoals die in de Bijbel was beschreven. Het kostte me grote moeite om daarin mee te gaan, om te begrijpen wat de predikant bedoelde. Het riep ook weerstand bij me op. Als het waar is wat deze predikant zegt, waar kan je dan nog van op aan?

In deze zelfde tijd was ik lid van Youth for Christ, een evangelische jeugdbeweging. Ik was daar met name lid vanwege de gezelligheid. Mijn ouders waren helemaal niet voor uitgaan. Dit was dan christelijk, maar omdat het niet van de kerk was, werd het toch de eerste tijd met argwaan bekeken. Toen ik vroeg of ik voor de Bijbelstudie een Bijbel mocht kopen, zei mijn moeder: ‘Waar moet jij nou een Bijbel voor kopen…’ Inhoudelijk is Youth for Christ evangelicaal. Ook daar is de boodschap: Jezus is gestorven voor onze zonden. Ik dacht dat het met die zondigheid van mij wel mee viel; in elk geval dat die niet zodanig was dat je er telkens weer over moest beginnen. Het doel was: geloof in Jezus, dan was je voor eeuwig gered. En ik vroeg me af: als je dan tot geloof gekomen bent en de eeuwigheid is het doel, wat doe je dan met de rest van je leven? Heeft ouder worden misschien ook theologische relevantie?

De Hervormde gemeente in het dorp waar ik geboren ben, heeft na deze midden-orthodoxe/vrijzinnige predikant telkens predikanten gehad die affiniteit hadden met de Gereformeerde Bond, maar zich confessioneel opstelden. En nu heeft deze gemeente een licht evangelische inslag. De geest is daar weer in de fles, maar ik krijg hem er persoonlijk niet meer in. Ik zou niet terug kunnen naar dat beleven; ik ben vervreemd van het dorp en van die kerkelijke gemeente.

De roep om een gemeente te zijn met een duidelijke en eenduidige boodschap begrijp ik wel, maar is naar mijn idee een beweging de verkeerde kant op. Zo’n boodschap kan passen bij de levensfase van adolescenten en jongvolwassenen, dat herken ik voor een deel wel, maar zal naar mijn idee in hun verdere ontwikkeling toch niet meer voldoen. Ik vraag me ook af hoeveel van die koffiebarmensen uit mijn tijd bij Youth for Christ nu nog naar de kerk gaan.

Daar is ook een theologische studie overheen gegaan. Een studie waarvan ik aanvankelijk dacht dat ik zou leren hoe het zit. Dat heeft het me niet opgeleverd. Ik heb er wel geleerd dat we niet kunnen weten hoe het zit. Ik heb er ook geleerd waarom de een dit zegt en de ander dat. Ik heb er ook geleerd dat diversiteit niet een loslaten is van de zekerheid, maar dat het zoeken naar zekerheid een reactie is op de diversiteit die er vanaf het begin in de kerk is geweest. Dat laten Bijbelonderzoek en historisch onderzoek zien.

Rekkelijk en precies

We hebben de kerk in onze tijd zien veranderen. Toch is het geen nieuwe kennis. De strijd tussen rekkelijken en preciezen is er altijd geweest. Al in de Bijbel zelf is die te vinden. We kunnen er lezen over ruzies tussen de apostelen, conflicten in de gemeenten, diversiteit over de plaats van Jezus, verschil van inzicht in de betekenis en de toepassing van de wet.

Het rommelt al lang. Daarom juist zijn er synodes geweest, zijn er dogma’s vastgesteld, zijn er ketters verbrand, zijn er scheuringen in de kerk gekomen en is er een veelheid aan kerken ontstaan. De oosters-orthodoxe kerk naast de rooms-katholiek kerk, de lutherse kerken, de calvinistische kerken.

De laatste zijn in Nederland uiteengevallen in de Nederlandse Hervormde Kerk met de afsplitsingen als de Remonstrantse Broederschap in de 17e eeuw ter linkerzijde en de Gereformeerde Kerken in Nederland ter rechterzijde in de 19e eeuw, na eerdere afsplitsingen die we nu kennen als de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (niet te verwarren met Gereformeerde gemeenten in de PKN) en de Christelijk-Gereformeerde Kerk.

Al vanaf de Reformatie werd tijdens elke synodevergadering opgeroepen dat de predikanten, kerkenraadsleden en schoolmeesters de belijdenisgeschriften moesten ondertekenen. Die oproep werd gedaan, omdat het niet gebeurde.

In 1816 werd in de Nederlandse Hervormde Kerk een nieuwe Algemeen Reglement ingevoerd. Dit bevatte ook een formule waardoor aanstaande predikanten dienden in te stemmen met de kerkleer. Zij moesten beloven "dat wij de leer, welke overeenkomstig Gods Heilig Woord, in de aangenomen formulieren van eenigheid der Nederlandsche Hervormde kerk is vervat, te goeder trouw aannemen en hartelijk gelooven". Met deze formulering werden drie zaken in het midden gelaten.

Ten eerste was onduidelijk wat bedoeld werd met de formulering "overeenkomstig". In de discussie werd dit op twee verschillende manieren uitgelegd, namelijk als "omdat" (Latijn: quia) of als "voor zover" (Latijn: quatenus). In het eerste geval was er geen ruimte voor afwijking van de belijdenisgeschriften, in het tweede geval wel.

Een tweede probleem zat in de "aangenomen formulieren van eenigheid". De Dordtse Leerregels waarin een strikte uitleg van de omstreden leer van de uitverkiezing was opgenomen, waren niet in alle provincies aangenomen. Hiermee werden deze in de praktijk buiten werking gesteld.

Een derde probleem was de uitleg van ‘Gods Heilig Woord’. De theologische hoofdstroom in de eerste helft van de 19e eeuw stelde dat de Bijbel Gods Heilig Woord bevat, niet dat het Gods Heilig Woord is.

De beslissing van de kerkleiding om in dit conflict geen beslissing te nemen, liet ruimte voor afwijking van de letterlijke tekst van de belijdenisgeschriften. Dit was een van de aanleidingen tot de Afscheiding van 1834 en later tot de Doleantie van 1886 waaruit de Gereformeerde Kerken zijn ontstaan én de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk. De Gereformeerde Kerken zijn vanaf de jaren '70 in de vorige eeuw over het algemeen naar de vrijzinnigheid opgeschoven. De Gereformeerde Bond niet.

Wetenschappelijke ontwikkelingen

Er zijn ontwikkelingen in het inzicht over hoe de aarde is ontstaan, over het begin van het leven en de ontwikkeling van de soorten. De aarde blijkt aanmerkelijk ouder dan de 6.000 jaar die de Bijbel lijkt te veronderstellen, het leven heeft zich geleidelijk aan ontwikkeld en de soorten zijn ontstaan door natuurlijke selectie en willekeurige mutaties. Dat is de indruk die we nu hebben. Een markeringspunt voor dit inzicht is het boek van Darwin over het ontstaan van de soorten in 1859, maar daar ging al veel aan vooraf en erna is ook veel gevolgd aan onderzoek.

In de loop van de 19e eeuw is ook steeds duidelijker geworden dat de Bijbel zelf niet als één blok is geschapen; dat deze geleidelijk is samengesteld door redacteuren uit een veelheid van stukjes tekst. Die stukjes tekst zijn wel in een verband samengebracht, in één Bijbelboek, maar ze vullen elkaar aan, weerspreken elkaar en spreken elkaar tegen. Er zijn minstens twee scheppingsverhalen (naast scheppingspsalmen en stukjes bij de profeten), twee zondvloedverhalen, verschillende versies van de koningengeschiedenis, vier verschillende evangelieboeken die ook ieder gelaagd zijn.

De Bijbel blijkt een menselijk boek. Het is geen boek meer over alles, maar een binnenwerelds boek. Kuitert heeft dat zo ergens in de jaren ’60 of ‘70 op formule gebracht: ‘Alle spreken over Boven komt van beneden, ook de uitspraak dat iets van Boven komt.’ Dat is wat mij betreft te kort door de bocht. Wat de uitspraken betreft, geloof ik dat wel, maar ik denk dat de uitspraken over Boven wel in reactie zijn op ervaringen van Boven.

Keuzes maken

Dit betekent dat we op een andere manier de Bijbel zijn gaan lezen. Genesis 1 en 2 zijn poëtische beschrijvingen van het wezen van het leven. De Bijbelverhalen vormen ons levenschouwelijk narratief, geen historische of feitelijke uitleg zoals door wetenschapelijk onderzoek. Doordat de Bijbel binnenwerelds is, komt hij naast andere heilige boeken te staan. En niet alleen naast andere heilige boeken, ook profane literatuur en beeldende kunst bevatten visies op leven en dood, op goed leven en zin.

Dat is het punt waar we staan en laat het goed recht zien van onze gemeente als een zoekende gemeente, dat wil zeggen als een gemeente in ontwikkeling die luistert en reageert.

21 september 2021

Ds. Dick Snijders

Diensten

21 aug 2022 ; 10: 00 uur
Ochtendviering
28 aug 2022 ; 10: 00 uur
Ochtendviering: Bevestiging Ellen Burger en afscheid Anneke van Nes
04 sept 2022 ; 10: 00 uur
Ochtendviering

Uitzending

viering beluisteren

kerkdienstgemist

liturgie

blikvanger

Zoeken

Exposities

kunst

Tempel | Kerkmuseum

tempel kerkmuseum

anbi logo
Privacyverklaring                                                          Copyright © 2019 Protestantse Gemeente Elst. Alle rechten voorbehouden