BOEKJE ORGELS GROTE KERK ELST


Onder deze titel is ter gelegenheid van de ingebruikname van het Walker-koororgel een boekje verschenen over de geschiedenis van de orgels in de Grote Kerk te Elst.

Het eerste hoofdstuk is gewijd aan deze eeuwenoude heilige plaats zelf, te beginnen met de bouw van een kleine zaalkerk in de 8e eeuw op de restanten van twee Romeinse tempels. Deze kerk groeide uit tot de kerk die we vandaag de dag kennen en zoals die ontstond rond het jaar 1450. Ook de trieste geschiedenis van het gebouw in de Tweede Wereldoorlog wordt niet vergeten, waarbij indringende foto’s de lezer met de neus op de tragische feiten drukken. Genoeg aandacht ook voor de jaren na de oorlog, waarin opgravingen werden verricht en de kerk kon worden herbouwd. Uit die tijd stamt ook het huidige grote Van Leeuwen-orgel, waarvan het front werd ontworpen door G. Pothoven, de architect die de wederopbouw van de kerk gestalte gaf; dit vormt met het interieur een mooi voorbeeld van de wederopbouwarchitectuur waar zorgvuldig mee omgegaan dient te worden en dat niet verder aangetast mag worden.

De geschiedenis van de orgels begint als de kerk nog in roomse handen is, namelijk in 1555, wanneer de opdracht voor de bouw van een orgel wordt gegeven aan Johan Noster uit Nijmegen. Dit instrument is na de Reformatie hoogstwaarschijnlijk in onbruik geraakt. Pas in 1766 is er sprake van een volgende orgel, gebouwd door vader en zoon Van Eijsdock uit ‘s-Hertogenbosch. Het daarop volgende orgel is dat van C.G.F. Witte, in gebruik genomen in 1869.Op 75-jarige leeftijd is dit orgel door oorlogsgeweld samen met het kerkgebouw ten onder gegaan. Foto’s van dit orgel zijn helaas niet bekend, maar wel is er in dit boekje een officiële tekening van opgenomen. Wat betreft de klank moet het erg veel overeenkomst hebben gehad met het Witte-orgel in de Utrechtse Janskerk.

    

Via een uitgebreide beschrijving van het Van Leeuwen-orgel, vergezeld van de volledige dispositie, brengt dit boekje de lezer bij de twee koororgels van de Grote Kerk, te beginnen bij het Walcker-orgel uit 1967. Voor veel kerkgangers is dit bescheiden instrument een vast gegeven in de kerk, ze zijn er als het ware mee opgegroeid. Dat geldt zeker voor de leden van het Hervormd Kerkkoor, het latere Sint-Maartenskerkkoor. De laatste jaren bleek het instrument echter té bescheiden te zijn, te weinig mogelijkheden te hebben voor de nieuwe vormen van viering, waarbij koorzang een belangrijke plaats is gaan innemen, zodat besloten werd op zoek te gaan naar een vervanger. Die werd gevonden in een historisch instrument, dat in 1877 was gebouwd door J.W. Walker & Sons te Londen voor St John the Baptist’s Church in Winchester. Deze bijzondere kerk, in oorsprong daterend uit de 12e eeuw, blijft in het boekje niet onbesproken. Het genoemde orgel is door orgelrestaurateur Feenstra uit Grootegast geheel gerestaureerd en met twee registers uitgebreid; ook is het voorzien van een geheel nieuwe eikenhouten kast, in stijl met de architectuur van de kerk. Dit orgel is op Eerste Paasdag 2019 kerkelijk in gebruik genomen en op Tweede Paasdag met een feestelijk concert officieel aan het College van Kerkrentmeesters overgedragen.


Het boekje telt 64 pagina’s op A5-formaat, bevat 106 afbeeldingen en is geheel in fullcolour.

Er liggen enkele boekjes op het tafeltje bij de uitgang van de kerk, onder het orgelbalkon, en op een tafeltje in De Ruimte. Tegen betaling van 5 euro, te deponeren in het geldkistje, kunt u een exemplaar meenemen.


Het boekje is ook te bestellen door overmaking van 8,95 euro op rekeningnummer NL41RABO0373718977 van de Orgelcommissie, onder vermelding'Orgelboekje'. Vergeet niet uw naam en adres op te geven.


Carel van Gestel MEI 2019